డిజిటల్ చెల్లింపులు రోజురోజుకూ పెరుగుతున్న ఈ కాలంలో యూపీఐ (UPI) మన రోజువారీ జీవితంలో విడదీయరాని భాగంగా మారింది. టీ దుకాణం నుంచి పెద్ద షోరూమ్ వరకు ప్రతి చోటా క్షణాల్లో చెల్లింపులు పూర్తవుతున్నాయి. అయితే సౌలభ్యంతో పాటు చిన్న పొరపాట్లు పెద్ద ఇబ్బందులకు దారితీస్తున్నాయి. ఒక్క అంకె తప్పుగా నమోదు చేసినా లేదా తప్పు యూపీఐ ఐడీని ఎంచుకున్నా, కష్టపడి సంపాదించిన డబ్బు మరొకరి ఖాతాలోకి వెళ్లే ప్రమాదం ఉంది. అలాంటి పరిస్థితి ఎదురైతే ఏమి చేయాలి? డబ్బును ఎలా తిరిగి పొందాలి? చట్టం ఏమి చెబుతోంది? అనే అంశాలపై అవగాహన అవసరం.
వెంటనే స్పందించాలి
పొరపాటు జరిగిన వెంటనే ఆలస్యం చేయకుండా చర్యలు తీసుకోవాలి. ముందుగా లావాదేవీ విజయవంతమైందా లేదా విఫలమైందా అనే విషయాన్ని యూపీఐ యాప్లో పరిశీలించాలి. ట్రాన్సాక్షన్ ఐడీ, యూటీఆర్ (UTR) నంబర్, లావాదేవీ జరిగిన తేదీ, సమయం, తప్పుగా వెళ్లిన యూపీఐ ఐడీ వంటి వివరాలను స్క్రీన్షాట్ రూపంలో భద్రపరచుకోవడం ఎంతో కీలకం.
యూపీఐ యాప్లోనే ఫిర్యాదు నమోదు చేయాలి
గూగుల్ పే, ఫోన్పే, పేటీఎం లేదా ఇతర యూపీఐ యాప్ల ద్వారా చెల్లింపు చేసినట్లయితే, ఆ యాప్లోని ట్రాన్సాక్షన్ హిస్టరీలోకి వెళ్లి ‘హెల్ప్’, ‘రైజ్ డిస్ప్యూట్’ లేదా ‘కంప్లైంట్’ అనే ఎంపిక ద్వారా ఫిర్యాదు నమోదు చేయాలి. ఫిర్యాదు చేసిన తర్వాత వచ్చే రిఫరెన్స్ నంబర్ను తప్పనిసరిగా భద్రపరచుకోవాలి.
బ్యాంకుకు వెంటనే సమాచారం ఇవ్వాలి
యాప్లో ఫిర్యాదు చేసిన వెంటనే సంబంధిత బ్యాంకును సంప్రదించాలి. యూటీఆర్ నంబర్, లావాదేవీ వివరాలతో అధికారికంగా ఫిర్యాదు నమోదు చేస్తే, మీ బ్యాంకు డబ్బులు అందుకున్న వ్యక్తి బ్యాంకుతో సంప్రదించి రికవరీ ప్రక్రియను ప్రారంభిస్తుంది. అవతలి వ్యక్తి అంగీకరిస్తే డబ్బు తిరిగి మీ ఖాతాలోకి జమ చేసే చర్యలు తీసుకుంటారు.
అవతలి వ్యక్తి డబ్బు ఇవ్వకపోతే?
పొరపాటున తన ఖాతాలోకి వచ్చిన డబ్బును అవతలి వ్యక్తి తిరిగి ఇవ్వడానికి నిరాకరిస్తే చట్టపరమైన చర్యలు తీసుకునే అవకాశం ఉంది. భారత కాంట్రాక్ట్ చట్టం-1872లోని సెక్షన్ 72 ప్రకారం, పొరపాటున అందిన సొమ్ముపై ఎలాంటి హక్కు ఉండదు. అలాంటి డబ్బును తిరిగి చెల్లించడం చట్టబద్ధమైన బాధ్యత. అవసరమైతే లీగల్ నోటీసు పంపి సివిల్ కోర్టును ఆశ్రయించవచ్చు. మోసపూరిత ఉద్దేశంతో డబ్బును ఉంచుకున్నట్లు ఆధారాలు ఉంటే పోలీసులకు కూడా ఫిర్యాదు చేయవచ్చు.
ఎన్పీసీఐ పోర్టల్లో కూడా ఫిర్యాదు చేసే అవకాశం
యాప్ లేదా బ్యాంకు ద్వారా సమస్య పరిష్కారం కాకపోతే, నేషనల్ పేమెంట్స్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (NPCI) అధికారిక పోర్టల్లోని ‘Get in Touch’ విభాగంలో యూపీఐ ఫిర్యాదు నమోదు చేయవచ్చు. యూటీఆర్ నంబర్, బ్యాంక్ వివరాలు, బ్యాంక్ స్టేట్మెంట్ వంటి ఆధారాలు జతచేస్తే ఫిర్యాదును పరిశీలిస్తారు.
ఆర్బీఐ అంబుడ్స్మన్ను ఆశ్రయించవచ్చు
బ్యాంకుకు ఫిర్యాదు చేసిన 30 రోజుల్లోగా స్పందన రాకపోయినా లేదా వచ్చిన సమాధానం సంతృప్తికరంగా లేకపోయినా, రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) ఇంటిగ్రేటెడ్ అంబుడ్స్మన్ స్కీమ్ కింద ఆన్లైన్లో ఉచితంగా ఫిర్యాదు చేసుకునే అవకాశం ఉంది. అవసరమైతే ఆర్బీఐ జోక్యం చేసుకుని బ్యాంకులకు తగిన ఆదేశాలు జారీ చేస్తుంది.
1930 హెల్ప్లైన్ ఎప్పుడు?
1930 సైబర్ హెల్ప్లైన్ కేవలం సైబర్ మోసాలు, ఆన్లైన్ ఆర్థిక నేరాల కోసం మాత్రమే. ఎవరైనా నకిలీ లింకులు, ఫేక్ కాల్స్ లేదా మోసాల ద్వారా మీ ఖాతా నుంచి డబ్బులు కాజేస్తే వెంటనే 1930కు కాల్ చేయాలి. అయితే మీరు స్వయంగా పొరపాటున తప్పు యూపీఐ ఐడీకి డబ్బు పంపితే అది సాధారణ బ్యాంకింగ్ వివాదంగా పరిగణిస్తారు.
జాగ్రత్తే ఉత్తమ పరిష్కారం
యూపీఐ ద్వారా పెద్ద మొత్తంలో నగదు పంపే ముందు లబ్ధిదారుడికి ముందుగా రూ.1 పంపి వివరాలు సరిచూసుకోవడం మంచిది. స్కానర్ లేదా యూపీఐ ఐడీ నమోదు చేసిన తర్వాత స్క్రీన్పై కనిపించే లబ్ధిదారుడి పేరును రెండుసార్లు ధృవీకరించి, ఆ తర్వాత మాత్రమే యూపీఐ పిన్ నమోదు చేయాలి. చిన్న జాగ్రత్తతో పెద్ద ఆర్థిక నష్టాన్ని నివారించవచ్చని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు.








